Krzywa grzewcza, jak ją ustawić w piecu gazowym

Co właściwie robi krzywa grzewcza

Piec bez regulacji pogodowej grzeje wodę zawsze do tej samej temperatury, którą ustawiłeś pokrętłem. Przy minus 15°C i przy plus 8°C do grzejników idzie tak samo gorąca woda. Skoro musi wystarczyć na mróz, to przez większość sezonu grzeje za mocno, a nadmiar odbierasz zakręcając grzejniki albo uchylając okno. Za ten nadmiar płacisz.

Krzywa grzewcza to reguła, która wiąże temperaturę na dworze z temperaturą wody wysyłanej do grzejników. Piec czyta czujnik zewnętrzny i sam decyduje: jest minus 10, więc zasilanie 55°C; zrobiło się plus 5, więc wystarczy 35°C. Zamiast jednej wartości „na najgorszy dzień w roku” dostajesz temperaturę dopasowaną do dzisiejszej pogody.

Warunek jest jeden: piec musi mieć podłączony czujnik zewnętrzny. To niepozorny biały element na ścianie, montowany od strony północnej albo północno-wschodniej, żeby nie świeciło w niego słońce. Nie powinien wisieć nad oknem, drzwiami, kratką wentylacyjną ani nad wylotem spalin, bo wtedy mierzy nie pogodę, tylko to, co ucieka z budynku. Jeśli czujnika nie ma, krzywa w menu może istnieć, ale nie będzie miała z czego liczyć.

Nachylenie i przesunięcie, czyli dwa pokrętła zamiast jednego

Krzywą opisują dwie liczby i większość błędów bierze się z mylenia ich ze sobą.

• Nachylenie (spadek, w niektórych menu po prostu „krzywa”) mówi, jak mocno piec reaguje na spadek temperatury na zewnątrz. U Viessmanna zakres to 0,2 do 3,5, u Vaillanta do 4,0. Im wyższa wartość, tym szybciej piec podbija temperaturę wody, gdy robi się zimno.
• Przesunięcie równoległe (u Viessmanna „poziom”, podawane w kelwinach) podnosi albo obniża całą krzywą naraz, przy każdej pogodzie tak samo. To korekta poziomu, nie reakcji na mróz. U wielu producentów osobnego parametru nie ma i tę samą rolę pełni zmiana zadanej temperatury pomieszczenia: podniesienie jej o 1°C przesuwa całą krzywą w górę.

Praktyczna różnica jest taka: nachylenie ustawiasz raz, pod budynek i rodzaj grzejników. Przesunięciem dostrajasz komfort, gdy w domu jest ogólnie chłodno albo ogólnie za ciepło.

Jedno zastrzeżenie, zanim zaczniesz porównywać liczby z internetu: skale nie są wspólne dla wszystkich marek. Liczby poniżej odpowiadają skali Viessmanna i Vaillanta. Buderus i Bosch w sterownikach Logamatic nie używają bezwymiarowego nachylenia, tylko ustawia się tam wprost temperaturę zasilania przy mrozie obliczeniowym. Jeśli w menu nie ma nic w rodzaju „1,4”, to nie znaczy, że coś jest zepsute.

Od czego zacząć w swoim domu

Nachylenie zależy od tego, jak duże są grzejniki w stosunku do strat ciepła budynku. Dom ocieplony z dużymi grzejnikami potrzebuje chłodniejszej wody niż stary dom z małymi żeliwnymi kaloryferami. Poniżej punkty wyjścia, od których warto zacząć, a potem stroić.

Instalacja i budynek	Nachylenie na start
Ogrzewanie podłogowe	0,3–0,5
Dom ocieplony, grzejniki o zapasie mocy	1,0–1,2
Dom starszy, słabo ocieplony, małe grzejniki	1,4–1,6
Nastawa fabryczna (Viessmann)	1,4

Jeśli nie wiesz, w której jesteś grupie, nie wymyślaj wartości, tylko zacznij od nastawy fabrycznej i schodź w dół po 0,2, aż zrobi się odczuwalnie chłodno. Wtedy wracasz o jeden krok w górę i to jest Twoja krzywa. Schodzenie w dół z fabrycznej jest bezpieczne, bo najwyżej zrobi się chłodniej. Zaczynanie od wartości zbyt niskiej kończy się zimnym domem w mróz i wnioskiem, że „regulacja pogodowa nie działa”.

Przy ogrzewaniu podłogowym uważaj podwójnie. Obieg podłogowy musi mieć ograniczenie temperatury zasilania, zwykle w okolicach 40–45°C, i zabezpieczenie termiczne. Podnoszenie nachylenia na krzywej obiegu podłogowego bez tego ogranicznika potrafi przegrzać wylewkę i ją uszkodzić. Jeśli nie masz pewności, czy ogranicznik jest ustawiony, zostaw ten obieg w spokoju i zapytaj serwisu.

Strojenie, czyli jak poznać, że krzywa jest źle dobrana

Zanim cokolwiek ruszysz, odkręć do końca zawory termostatyczne w pokoju, na którym się wzorujesz. Przydławionymi grzejnikami nie da się ocenić krzywej, bo mierzysz wtedy zawór, a nie kocioł.

Dalej cała sztuka sprowadza się do jednego pytania: czy problem jest zawsze, czy tylko przy określonej pogodzie. Odpowiedź wskazuje parametr.

Objaw	Co zmienić
Zimno przez cały sezon, niezależnie od pogody	Podnieś przesunięcie o 2–3 K
Za ciepło przez cały sezon	Obniż przesunięcie o 2–3 K
Zimno głównie w mróz, przy plusach dobrze	Podnieś nachylenie o 0,2
Za ciepło w mróz, przy plusach dobrze	Obniż nachylenie o 0,2
W mróz dobrze, ale wiosną i jesienią za gorąco	Obniż przesunięcie o 2–3 K i podnieś nachylenie o 0,2
W mróz dobrze, ale wiosną i jesienią za zimno	Podnieś przesunięcie o 2–3 K i obniż nachylenie o 0,2

Dwa ostatnie wiersze wyglądają na pomyłkę, a nie są. Cały pęk krzywych obraca się wokół punktu, w którym na dworze jest mniej więcej tyle, ile chcesz mieć w pokoju. Dlatego nachylenie prawie nie działa przy plus 10°C, a najmocniej działa w mróz. Jeśli w mróz jest dobrze, a w przejściowym za gorąco, to krzywa nie jest za stroma, tylko za płaska i posadzona za wysoko. Samo obniżenie nachylenia zabrałoby ciepło głównie z mrozu, czyli stamtąd, gdzie akurat wszystko grało.

Zmieniaj po jednej rzeczy naraz i daj domowi co najmniej dobę na reakcję, a przy ogrzewaniu podłogowym nawet dwa albo trzy dni, bo wylewka nagrzewa się i stygnie powoli. Najuczciwszy test wychodzi w dni chłodne, bo przy plus 10°C prawie każde ustawienie wydaje się dobre.

Dobrze dobrana krzywa poznaje się po tym, że przestajesz dotykać termostatu. Jeśli co kilka dni coś podkręcasz, krzywa jeszcze nie jest ustawiona.

Dlaczego w kotle kondensacyjnym zmienia to najwięcej

Punkt rosy spalin gazu ziemnego to około 57°C. Poniżej tej temperatury wody wracającej do kotła zaczyna się kondensacja, czyli odzysk dodatkowego ciepła ze spalin. To nie jest przełącznik: im niższy powrót, tym więcej kondensatu i tym wyższa sprawność. Przy powrocie 50°C piec kondensuje, tylko słabo. Realny zysk zaczyna się w okolicach 40°C i niżej.

Krzywa grzewcza jest jedynym mechanizmem, który obniża temperaturę zasilania, a więc i powrotu, automatycznie i przez większość sezonu, a podbija ją tylko na najzimniejsze dni. Bez niej ustawiasz stałe 65–70°C, a wtedy drogi kocioł kondensacyjny pracuje jak zwykły. Więcej o samej kondensacji piszemy w tekście czy nowy piec kondensacyjny naprawdę pali mniej gazu.

Krzywa a termostat pokojowy, żeby sobie nie przeszkadzały

Częsty błąd polega na tym, że krzywa i termostat walczą ze sobą. Piec dobiera łagodną temperaturę wody, a termostat pokojowy typu włącz-wyłącz co chwilę odcina kocioł, bo mierzy tylko powietrze w jednym pomieszczeniu.

Ustaw to tak: krzywa dobiera temperaturę zasilania, termostat pilnuje komfortu i koryguje odstępstwa, na przykład gdy w salonie pali się kominek albo świeci słońce. Jeśli Twój termostat obsługuje OpenTherm albo protokół producenta, podłącz go w trybie modulującym, a nie jako zwykły stycznik. Wtedy oba układy grają razem. Resztę ustawień, które warto przy okazji przejrzeć, zebraliśmy w poradniku jak ustawić piec gazowy, żeby palił mniej.

Czego krzywa nie naprawi

Regulacja pogodowa nie jest lekiem na wszystko i warto wiedzieć, kiedy problem leży gdzie indziej.

• Piec startuje i gaśnie co kilka minut. To taktowanie, zwykle skutek zbyt dużej mocy kotła względem domu. Krzywa może je złagodzić, ale przyczyny nie usunie.
• Jeden pokój zimny, reszta ciepła. To kwestia rozdziału wody między grzejniki, czyli równoważenia instalacji, a nie temperatury zasilania.
• Grzejniki ledwo ciepłe u góry. Najpierw odpowietrz instalację i sprawdź ciśnienie, dopiero potem ruszaj krzywą.

Przy przeglądzie ustawiamy krzywą pod konkretny budynek i sprawdzamy, czy piec faktycznie schodzi na niską moc, zamiast pracować skokami. To zwykle kwestia kilkunastu minut przy okazji kontroli.